Ile drzew przypada na człowieka? 422 drzewa, których zwykle nie masz obok siebie

422 drzewa na osobę brzmią świetnie. Dopóki nie wyjdziesz na ulicę

Liczba 422 drzewa na człowieka ma w sobie coś kojącego. Człowiek od razu widzi sad, park albo mały las przypisany do każdego mieszkańca planety. To bardzo mocny obraz, bo zmienia trzy biliony drzew w coś osobistego. Nie mówimy już o odległej Amazonii, tajdze czy kanadyjskich lasach. Mówimy: tyle mniej więcej wypadałoby „na głowę”, gdyby globalną liczbę drzew rozdzielić równo.

Problem w tym, że przyroda nie działa jak sprawiedliwy podział tortu. Drzewa rosną gęsto w jednych miejscach i prawie wcale w innych. Jedni ludzie żyją blisko lasów, inni między betonem, drogami i osiedlami, gdzie najbliższe drzewo jest bardziej luksusem niż oczywistością. Średnia 422 drzewa na osobę nie mówi, ile zieleni masz za oknem.

I właśnie dlatego pytanie „mamy za mało drzew czy źle nimi zarządzamy?” jest ciekawsze niż sama liczba. Bo trzy biliony drzew mogą brzmieć jak ogromny zapas, ale jeśli większość ludzi mieszka w miejscach, gdzie drzewa są rzadkie, przegrzane miasta nadal będą się przegrzewać, ulice nadal będą twarde i gorące, a zieleń nadal będzie nierówno rozłożona.

Skąd bierze się liczba 3 bilionów drzew?

Jeszcze kilkanaście lat temu globalna liczba drzew była szacowana znacznie niżej. Dopiero połączenie pomiarów terenowych, danych satelitarnych i modeli gęstości lasów dało dużo większy obraz: około 3,04 biliona drzew na Ziemi. W przeliczeniu na ówczesną populację dawało to mniej więcej 422 drzewa na osobę.

To jest świetny przykład liczby, która jednocześnie uspokaja i niepokoi. Uspokaja, bo drzew jest znacznie więcej, niż wcześniejsze szacunki sugerowały. Niepokoi, bo ta sama praca pokazała też, jak mocno człowiek zmienił planetę. Autorzy oszacowali, że od początku rozwoju rolnictwa liczba drzew spadła o około 46%. Innymi słowy: mamy biliony drzew, ale to nie znaczy, że planeta jest bliska swojemu naturalnemu stanowi.

Najważniejsze jest tu rozróżnienie. „Dużo drzew” nie oznacza automatycznie „dobrze zarządzana zieleń”. Liczba globalna mówi o skali biosfery. Nie mówi, czy w Twojej dzielnicy jest cień, czy dzieci idą do szkoły wzdłuż rozgrzanego asfaltu, ani czy las w danym kraju jest zdrowym ekosystemem, plantacją, czy fragmentem pod presją wycinki.

Jak w ogóle policzono 3 biliony drzew?

Tu pojawia się pytanie, które przy tak wielkich liczbach jest prawie ważniejsze niż sama liczba: kto to właściwie policzył? Nikt oczywiście nie chodził po całym świecie z notesem i nie stawiał kresek przy każdym pniu. Takich danych nie zbiera się drzewo po drzewie. Liczy się je warstwami: przez pomiary w terenie, zdjęcia satelitarne, mapy lasów, informacje o klimacie, wysokości terenu, wilgotności i modele statystyczne.

W badaniu opublikowanym w „Nature” naukowcy wykorzystali setki tysięcy pomiarów terenowych gęstości drzew, a potem połączyli je z globalnymi mapami środowiska. Z takich punktów powstała mapa: gdzie drzewa rosną bardzo gęsto, gdzie rzadziej, a gdzie prawie wcale. Dopiero suma tych oszacowań dała wynik około 3,04 biliona drzew.

I to jest bardzo dobre miejsce na uczciwe doprecyzowanie. „3 biliony drzew” nie jest liczbą z globalnego licznika przy wejściu do lasu, tylko najlepszym szacunkiem opartym na pomiarach, satelitach i modelu. Nie chodzi o dokładność co do jednego drzewa. Chodzi o rząd wielkości, który zmienia sposób myślenia o planecie.

To dodaje tej historii drugą warstwę. Zaskoczenie nie polega tylko na tym, że drzew jest tak dużo. Zaskakujące jest też to, że współczesna nauka potrafi wziąć tysiące punktów z ziemi, połączyć je z obserwacją z kosmosu i zbudować z tego mapę życia na całej planecie. Wielka liczba nie spadła z nieba. Została wyprowadzona z tysięcy małych pomiarów.

Drzewa są na planecie, ale niekoniecznie tam, gdzie mieszkają ludzie

Wielka część światowych lasów jest skupiona w kilku ogromnych krajach i regionach. FAO podaje, że ponad połowa globalnej powierzchni lasów znajduje się tylko w pięciu państwach: Rosji, Brazylii, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Chinach. To od razu zmienia intuicję. Drzewa nie są rozsypane równomiernie jak sól na stole. Są skoncentrowane w wielkich blokach przyrodniczych.

Do tego dochodzi urbanizacja. Ponad połowa ludzi na świecie mieszka już w miastach, a ten udział ma dalej rosnąć. To oznacza, że coraz więcej osób doświadcza drzew nie jako lasu, tylko jako pasa zieleni, parku, alei, skweru albo pojedynczego drzewa przy chodniku. Dla codziennego życia człowieka znaczenie ma nie tylko to, ile drzew istnieje globalnie, ale ile z nich realnie poprawia miejsce, w którym żyje.

Dlatego 422 drzewa na osobę są trochę jak bogactwo zapisane w księdze, ale niekoniecznie dostępne w portfelu. Można żyć na planecie pełnej drzew i jednocześnie mieszkać w okolicy, w której brakuje cienia. To nie jest sprzeczność. To właśnie problem rozmieszczenia.

Dlaczego drzewa nie stoją obok nas? Bo my też potrzebujemy miejsca

Jest jeszcze jeden element, który dobrze łączy tę historię z pytaniem o skalę ludzkości. Same ciała ludzi nie zajmują na planecie dużo miejsca. Gdy patrzymy tylko na fizyczną powierzchnię pod stopami, 8 miliardów ludzi można zmieścić na zaskakująco małym fragmencie mapy. Ale to mówi tylko o ciałach. Nie mówi o życiu.

Życie człowieka potrzebuje jedzenia, pól, pastwisk, domów, dróg, magazynów, energii i transportu. I tu zaczyna się prawdziwa konkurencja o przestrzeń. Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego drzewa nie rosną „sprawiedliwie” obok każdego z nas, trzeba spojrzeć nie tylko na lasy, lecz także na to, ile ziemi potrzebuje człowiek do jedzenia i normalnego życia.

To właśnie tutaj liczba 422 zaczyna pękać. Na papierze drzewa są „na osobę”. W praktyce duża część powierzchni świata pracuje na nasze talerze, miasta i infrastrukturę. Pola nie są lasem. Parking nie jest lasem. Osiedle nie jest lasem. Droga nie jest lasem. Ludzkość fizycznie może zajmować mało miejsca, ale jej potrzeby wypychają drzewa z miejsc, w których żyjemy najbliżej nich.

Dlatego problem nie polega wyłącznie na tym, że gdzieś na świecie jest „za mało drzew”. Problem polega na tym, że drzewa często przegrywają dokładnie tam, gdzie byłyby dla ludzi najbardziej odczuwalne: przy ulicach, osiedlach, szkołach, przystankach, rzekach, polach i drogach. Wielkie lasy zostają daleko, a codzienny cień znika lokalnie.

Czy problemem jest liczba drzew, czy zarządzanie?

Najprostsza odpowiedź brzmi: jedno i drugie, ale w różnych skalach. Globalnie lasy są ogromnym zasobem — zajmują około 31% powierzchni lądów. To nie brzmi jak planeta bez drzew. Ale lokalnie sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej. Miasto z małą ilością zieleni, wycinane zadrzewienia przy drogach, monokultury zamiast różnorodnych lasów, osiedla bez cienia — tam problemem nie jest globalna liczba drzew, tylko decyzje podejmowane blisko ludzi.

Drzewo w odległej tajdze jest ważne dla klimatu i ekosystemu, ale nie da cienia człowiekowi stojącemu na przystanku w rozgrzanym mieście. Z kolei drzewo przy ulicy może mieć lokalnie większe znaczenie dla komfortu życia niż tysiące drzew, których nikt z mieszkańców nigdy nie zobaczy. Drzewa mają różne funkcje w zależności od miejsca: inaczej działają w lesie, inaczej w mieście, inaczej przy polu, inaczej przy rzece.

Dlatego samo sadzenie „byle gdzie i byle czego” nie rozwiązuje sprawy. Potrzebne jest myślenie o miejscu, gatunkach, glebie, wodzie, wieku drzew i tym, czy zieleń ma przetrwać więcej niż kilka sezonów. Liczy się nie tylko liczba sadzonek, ale to, czy za 20 lat będą z nich drzewa, które naprawdę coś zmieniają.

Młode sadzonki nie zastępują od razu starego drzewa

Tu pojawia się bardzo ważny haczyk. W statystykach jedno drzewo może wyglądać jak jedno drzewo. W życiu tak nie jest. Młoda sadzonka i stare, rozłożyste drzewo to zupełnie inne zjawiska. Jedno dopiero walczy o przetrwanie. Drugie daje cień, chłodzi otoczenie, zatrzymuje wodę, wiąże węgiel, jest siedliskiem dla ptaków i owadów, a jego korona realnie zmienia mikroklimat.

Dlatego odpowiedź „posadzimy nowe” nie zawsze jest równa „naprawimy stratę”. Oczywiście sadzenie jest potrzebne. Ale starych drzew nie da się szybko odtworzyć. Czas jest tu częścią wartości. Drzewo rosnące przez kilkadziesiąt lat nie jest tylko drewnem na pniu. Jest gotową infrastrukturą przyrodniczą, której nie da się wyprodukować w sezon.

To jedna z najważniejszych rzeczy w tym temacie: problem drzew nie sprowadza się do liczenia sztuk. Liczy się także wiek, miejsce, kondycja i funkcja. Bilion młodych sadzonek nie robi tego samego co bilion dojrzałych drzew. A pojedyncze duże drzewo w mieście może mieć znaczenie, którego nie widać w globalnej średniej.

Co naprawdę mówi liczba 422?

Liczba 422 drzewa na osobę jest świetnym początkiem, ale słabą puentą. Gdyby zakończyć na niej historię, można by pomyśleć: „skoro na każdego przypada tyle drzew, to może problem jest przesadzony”. A to byłby zły wniosek. Ta liczba nie jest dowodem, że mamy komfortowy zapas. Jest zaproszeniem do pytania, jak nierówno działa świat.

Bo w praktyce jedni ludzie mieszkają w krajach i regionach z ogromnymi lasami, inni w gęstych miastach albo na obszarach suchych, gdzie każde drzewo wymaga wody, opieki i planowania. Jedni mają las za domem, inni kawałek cienia dopiero kilka ulic dalej. Jedni korzystają z zieleni codziennie, inni mają ją tylko w statystyce.

Dlatego właściwa puenta nie brzmi: mamy za mało drzew albo mamy ich wystarczająco dużo. Brzmi inaczej: mamy ogromną liczbę drzew na planecie, ale najważniejsze pytanie dotyczy tego, gdzie rosną, jak je policzono, jakie są i ile miejsca zostawiamy im obok naszego życia.

Zobacz też

• Ile ziemi potrzebuje człowiek? 8 miliardów ludzi i ukryta powierzchnia życia
• 8 miliardów ludzi zmieściłoby się tutaj — mniej niż 1,3% powierzchni Polski
• Ciepło ludzkiego ciała: 8 miliardów ludzi grzeje jak setki reaktorów

Źródła

• Nature — Mapping tree density at a global scale — globalny szacunek liczby drzew: około 3,04 biliona, metoda łączenia pomiarów terenowych z danymi przestrzennymi oraz rozmieszczenie drzew według typów lasów.
• YaleNews — Seeing the forest and the trees, all 3 trillion of them — omówienie badania, liczba około 422 drzew na osobę i spadek liczby drzew od początku rozwoju rolnictwa.
• FAO — Global Forest Resources Assessment 2020 — światowa powierzchnia lasów: około 4,06 mld ha, około 31% lądów, oraz koncentracja ponad połowy lasów w pięciu krajach.
• United Nations — World Urbanization Prospects — ponad połowa populacji świata mieszka w miastach, a do 2050 r. udział ludności miejskiej ma wzrosnąć do około 68%.

Najczęstsze pytania